Әзербайжан Республикасында хиджаб киюге қойылған шектеулерге байланысты жақында басталған наразылықтар осы елдің Министрлер кабинеті мектеп формасына қатысты жаңа қаулы қабылдағаннан кейін қалыптасты.
Осы шешім ел ішіндегі стихиялы наразылықтар мен толқулардың алғашқы ошақтарының пайда болуына түрткі болды.
Жалилобод ауданындағы № 9 мектеп басшылығы хиджаб киген қыздардың сабаққа кіруіне кедергі жасағаннан кейін наразылықтың алғашқы белгілері байқалып, Баку қаласын қоса алғанда, басқа да қалаларға тарады. Бұдан кейін Әзербайжан билігі Білім және ғылым министрлігінің 2026 жылғы 21 қыркүйектегі, «жалпы білім берудің зайырлы сипатына» қайшы келетін кез келген киімді пайдалануға тыйым салатын қаулысын қорғап, оны елдің зайырлы Конституциясына сәйкес деп мәлімдеді.
Қаулы мәтінінде «хиджабқа тыйым салу» деген тіркес тікелей қолданылмағанымен, ресми мектеп формасына сәйкес келмейтін кез келген киімге рұқсат етілмейтіні айтылған. Бұл талаптың мәні хиджаб киюге тыйым салумен бірдей. Осы мәселеге қатысты төмендегі жайттарға назар аудару маңызды.
1. Наразылықтардың стихиялы сипаты
Әзербайжан Республикасында хиджабқа тыйым салуға қарсы халық наразылықтары азаматтардың негізгі құқықтарының бұзылуына табиғи түрде берілген жауап әрі толығымен стихиялы қозғалыс болды. Бұл ретте хиджаб кимейтін мұғалімдер мен оқушылар да наразылыққа қосылып, шерулерге қатысу, сабақтарды тоқтату және сабаққа бойкот жариялау арқылы оқудан шеттетілген қыздармен ынтымақтастық білдірді. Осылайша, қоғам ішінде өздігінен қалыптасқан әлеуметтік қозғалыс пайда болды.
Әзербайжанның діни қауымдастығы мен белсенділері де Білім министрлігінің хиджабқа қарсы қаулысын Конституцияны, ар-ождан бостандығын және білім алу құқығын ашық бұзу деп бағалады.
Сонымен бірге Әзербайжан билігіне жақын тұлғалар мен бұқаралық ақпарат құралдары бұл стихиялы қозғалысты Түркия мен Иран тарапынан жасалған сыртқы идеологиялық араласу ретінде көрсетуге тырысып, осындай айыптауларды хиджабты қорғаушыларды қудалауға сылтау ретінде пайдалануда.
Алайда бұл мәселеге Иран мен Түркияның араласқанын көрсететін ешқандай белгі жоқ. Наразылықтар мен толқулардың негізгі себебі — Әзербайжан Білім министрлігінің хиджабқа қарсы қаулысы.
2. Израильге жақын ақпарат құралдарының ұстанымы
Израильдік ақпарат құралдарының, сондай-ақ, Израильге бейім саясаткерлер мен БАҚ өкілдерінің Түркия мен Иранды Әзербайжанның ішкі істеріне араласты және наразылық білдірушілерді арандатты деп айыптауға тырысуы Тель-Авивтің Бакудің екі маңызды көршісімен қарым-қатынасын нашарлатуға бағытталған ұстанымы ретінде қарастырылуы мүмкін. Бұл әрекеттер Әзербайжан халқының хиджабқа тыйым салуға қарсы өздігінен басталған қозғалысының мәніне де күмән тудыруға бағытталған.
Көптеген саяси сарапшылар мен БАҚ өкілдері Израильді осы жағдайдың астарында тұрған күш немесе кем дегенде, қалыптасқан жағдайдан негізгі пайда көруші тарап санайды. Олардың пікірінше, Бакудің Анкара және Тегеранмен достық қарым-қатынасы Израильді үнемі алаңдатып келеді.
Израильге бейім ақпарат құралдары Әзербайжандағы исламға қарсы ұстанымдарды әдейі алға шығару арқылы Бакуді Түркия мен Ирандағы мұсылман қоғамдық пікіріне қарсы қоюға және Әзербайжанның мұсылман көршілерімен аймақтық байланыстарын әлсіретуге тырысады.
Кейбір сарапшылар Израильдің бұл ұстанымын Әзербайжан Республикасын толығымен діннен алшақ, зайырлы бірегейлікке қарай бағыттап, оны Тель-Авивтің Кавказдағы стратегиялық мүдделеріне жақындатуға арналған ауқымды сценарийдің бір бөлігі деп қарастырады.
3. Хиджабқа қатысты мәселенің құқықтық және қоғамдық негіздері
Әзербайжан мектептерінде хиджабқа тыйым салатын қаулыға қарсы халық қозғалысы толығымен стихиялы түрде және сыртқы араласусыз өтті деген ұстаным бар. Бұл елдегі исламшыл топтар да мұсылман елдерінің рухани қолдауын құптағанымен, осы оқиғада шетелдік араласу бар деген пікірді алға шығаруға қарсы. Мұндай ұстаным мұсылман саяси партиялары мен топтарының саяси тұрғыдан кемелденгенін көрсетеді.
Екінші жағынан, Әзербайжан Республикасының зайырлы Конституциясы әртүрлі дін өкілдерінің, соның ішінде мұсылмандардың да, діни сенім бостандығын азаматтық құқық ретінде мойындайды.
Осыған байланысты ақылға қонымды шешім — ел билігінің Конституция ережелерін орындауы, Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясының қағидаттарын ұстануы және Ислам ынтымақтастығы ұйымының нормаларын жүзеге асыруы.
Сондықтан билік исламдағы діни міндеттердің бірі әрі маңызды діни қағидалардың қатарына жататын хиджаб мәселесіне қарсы тұрмай, халықпен арадағы қайшылықты одан әрі ушықтырмауға тиіс.












