Иран Сыртқы істер министрі Нью-Йорктегі баспасөз мәслихатында АҚШ Иранның талаптарын қабылдаған жағдайда Ормұз бұғазын ашуға арналған жеті күндік жоспарды қоса алғанда, бірқатар мәселеге тоқталды.
Иран Сыртқы істер министрі БҰҰ-дағы баспасөз мәслихатында Тегеранның Ормұз бұғазын ашуға бағытталған жеті күндік жоспарын түсіндірді. Оның айтуынша, жоспар АҚШ оны қабылдаған сәттен бастап іске асырыла бастайды. Иран талап еткен шаралар орындалған жағдайда, бұғазды ашу процесі 4-5 күн ішінде аяқталып, алтыншы күні теңіз қатынасы қайта жанданады. Ал жетінші күні АҚШ түпкілікті келісімге қол жеткізу мақсатында келіссөздер процесіне кіріседі.
АҚШ-тың агрессиясы және үздіксіз заңсыз әрекеттері
Арақчи БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің жанындағы БАҚ өкілдеріне арналған баспасөз мәслихатында Иран Ислам Республикасының халықаралық құқыққа, БҰҰ Жарғысына және дипломатия қағидаттарына адалдығын тағы растады. Оның айтуынша, бұл ұстаным «Ортақ қадам» жан-жақты іс-қимыл жоспарына қол жеткізуге жеткізген келіссөздер барысында, оны іске асыру кезінде және Иранның соңғы екі жылдағы дипломатиялық күш-жігерінен айқын көрінді.
Оның айтуынша, Иран АҚШ пен Израиль режимінің агрессиялық әрекеттеріне тап болған кезде де АҚШ басқа жолды таңдады: агрессияға, қоқан-лоққыға, террорға, экономикалық соғысқа және халықаралық құқық пен БҰҰ Жарғысын ашық елемеуге жүгінді.
Арақчи АҚШ пен Израиль режимінің Иранға қарсы агрессиясы салдарынан 5 мыңнан астам адамның қаза тапқанын, олардың арасында жүздеген әйел мен балалар бар екенін айтты. Сондай-ақ ол Иран Ислам Республикасының Жоғарғы Көшбасшысын және бірқатар жоғары лауазымды саяси әрі әскери тұлғаларды өлтіру сұмдық қылмыс әрі халықаралық құқықты өрескел бұзу екенін атап айтты.
«Тұрғын аудандар, мектептер, ауруханалар, энергетикалық нысандар, спорттық және мәдени орындар, көлік инфрақұрылымы және басқа да азаматтық нысандар шабуылға ұшырады. Минабта 168-ден астам оқушы мен мұғалімнің қаза табуы, Ламерд спорт кешеніне кассеталық бомбалардың тасталуы, Кеш қаласындағы тұрғын үйлердің екі тонналық бомбалармен атқылануы және Сириктегі үйлену тойына зымыранмен соққы жасалуы — құжатталған шабуылдардың кейбірі ғана», — деді ол.
Осы мәселелерге тоқталған Арақчи: «Соған қарамастан, АҚШ Президенті Израиль режимінің Премьер-министрімен бірге Бас Ассамблея мінберінен шындықты бұрмалап, зардап шегуші мен басқыншының рөлін алмастырып көрсетуге тырысты. АҚШ пен Израиль режимі Иран халқына қарсы әрекеттерін ақтай алмайды», — деді.
Иран Сыртқы істер министрі журналистерге АҚШ қазіргі уақытта экономикалық шектеулерді ұжымдық жазалау және саяси қысым көрсету құралына айналдырғанын айтты. Оның сөзінше, бұл ел Иран халқына қасақана ауыр әрі болжамды зиян келтіріп, олардың негізгі құқықтарын, соның ішінде өмір сүру, денсаулық сақтау, дәрі-дәрмек пен азық-түлікке қол жеткізу құқықтарын тікелей бұзып отыр.
«Бұл — дипломатия емес, мәжбүрлеу және экономикалық терроризм. Бұл әрекеттер Халықаралық соттың 2018 жылғы 3 қазанда шығарған міндетті уақытша шараларын ашық әрі тікелей бұзу болып табылады», — деді ол.
Иранның бейбіт ядролық бағдарламасы
Арақчи Иранның ядролық бағдарламасына қатысты жаңа айыптаулардың саяси астары бар екенін және олардың техникалық әрі құқықтық бағалаулардың орнын баса алмайтынын айтып: «Иран ядролық қаруға қол жеткізу қарсаңында тұр» деген уәж — өтірік» деді.
Ол бұл уәжді алғаш рет 2003 жылы Израиль көтергенін, ал АҚШ пен Еуропа елдері содан бері оны қайталап келе жатқанын айтты. Иран 1970 жылдан бері Ядролық қаруды таратпау туралы шарттың (NPT) жауапты мүшесі ретінде әрекет етіп келеді. Сондай-ақ ол ондаған жыл бойы МАГАТЭ-нің ауқымды бақылауында болды. АҚШ бір жағынан «ядролық қаруды таратпау жүйесін қорғаймыз» деп мәлімдей отырып, екінші жағынан МАГАТЭ кепілдіктері аясындағы бейбіт ядролық нысандарға соққы бере алмайды. Бұл — оның халықаралық міндеттемелерін айқын бұзу.
Ормұз бұғазындағы және оның төңірегіндегі жағдай
Иран Сыртқы істер министрі Ормұз бұғазына қатысты мәселелерге де тоқталып, Иранның қауіпсіз теңіз қатынасын қамтамасыз етуге адал екенін айтты. Алайда теңіз қауіпсіздігін әскери әрекеттерді күшейту, қоқан-лоққы жасау, қоршауға алу немесе экономикалық қысым көрсету арқылы қалпына келтіру мүмкін емес.
Ол 2026 жылғы 28 ақпанға дейін Ормұз бұғазы ашық болғанын атап айтты. Ормұз бұғазындағы тұрақсыздық пен кеме қатынасының бұзылуы — АҚШ пен Израиль режимінің агрессиялық әрекеттерінің тікелей салдары.
Арақчи сөзін жалғастырып: «Бір елді бомбалап, оны жойып жібереміз деп қорқытып, теңіз қоршауы мен мәжбүрлеу шараларын қолдана отырып, қауіпсіздік пен кеме қатынасы өздігінен қалыпты жағдайға оралады деп күтуге болмайды. Сондай-ақ тату көршілік қағидаттарын елемей, БҰҰ Жарғысы бойынша өздерінің халықаралық міндеттемелерін бұза отырып, өз аумағын, әскери базаларын, әуе кеңістігін, логистикалық және барлау инфрақұрылымын ұсыну арқылы агрессияға жағдай жасаған өңірдегі кейбір елдер де жауапты», — деді.
Исламабад меморандумы және алдағы жол
Иран Сыртқы істер министрі Исламабад меморандумына да тоқталды. Пәкістан мен Катардың ізгі ниетпен жасаған күш-жігерінің арқасында Иран мен АҚШ 17 маусымда Исламабад меморандумына қол қойды. Осы меморандумның бесінші тармағына сәйкес, Иран кемелердің қауіпсіз өтуін қамтамасыз ету үшін қажетті шараларды қабылдауға міндеттенген еді.
Оның айтуынша, Иран бұл міндеттемені орындау және теңіз қатынасын соғысқа дейінгі деңгейге қайтару мақсатында Оман Сұлтанатымен техникалық келіссөздерді бірден бастады. Меморандум іске асырылғаннан кейінгі екі апта ішінде теңіз қатынасы соғысқа дейінгі деңгейдің шамамен 60 пайызына дейін қалпына келтірілді.
Арақчи, алайда, АҚШ-тың кейінгі біржақты әрекеттері мен әскери операциялары меморандумның орындалуын бұзып, оны тоқтатып тастағанын айтты. АҚШ меморандумда қарастырылған дауларды шешу тетігін пайдаланудың орнына әскери агрессияға жүгінді.
Иран дипломатия есігін ашық ұстап отыр. Иран соңғы екі жылда келіссөздерге үнемі әрі адал ниетпен қатысты. Алайда АҚШ әр жолы оған арам пиғылмен жауап беріп, дипломатияның орнына әскери агрессияға жүгінді. Бұл тәжірибе осындай әрекеттердің қайталанбауын қамтамасыз ететін сенімді кепілдіктерсіз келіссөздерді қайта бастауға қатысты терең сенімсіздік қалыптастырды.
Министр Иранның өз ұстанымын айқын білдіргенін атап өтті. Иран Катар арқылы АҚШ-қа арнайы жеті күндік жоспарды жеткізді. Қажетті жағдай жасалған жағдайда, Ормұз бұғазы ашылып, жеті күн ішінде қалыпты теңіз қатынасы қайта жандануы мүмкін.
Иран Сыртқы істер министрі сөзін: «Енді таңдау АҚШ-та. Иран мәжбүрлеуді, қоқан-лоққыны немесе сес көрсетуді қабылдамайды және қысым арқылы өзінің егемендік құқықтарынан бас тартпайды», — деп қорытындылады.












