Соңғы кезде елімізде тұрмыстық зорлық-зомбылық жағдайлары ушығып кетті. Еліміздің түкпір-түкпіріндегі отбасылық зорлық-зомбылықтың құрбаны болған қыз-келіншектер өз оқиғаларымен ашық бөлісе бастады.
Жақында алматылық Жансая (ред. есімі өзгертілген) күйеуінен зәбір көріп, қаладағы дағдарыс орталығын паналады. Келіншектің айтуынша, жұбайы түрлі себепті сылтауратып, оны жиі тепкінің астына алады. Соңғы рет күйеуі қатты соққының астына алғаны сонша, келіншек есінен айырылды. Өміріне қауіп төнген әйел, күйеуін полицияға тапсырып, екі баласымен дағдарыс орталығына келді. Жансая екі баласының болашағына алаңдап, рақымсыз күйеуімен ажырасып, жаңа өмір бастағысы келеді. Келіншекке дағдарыс орталығында жан-жақты көмек көрсетіліп жатыр.
Бұл мәселе әлі күнге өз маңызын жоймай келеді. Тұрмыстық зорлық-зомбылықты қалай тоқтатамыз, оның алдын алу үшін не істеуіміз керек?
Біз Алматыдағы «Дағдарыс орталықтары одағының» төрайымы Зүлфия Байсақовамен әңгімелесіп, жоғарыдағы сұрақтарға жауап іздедік.
Тілші: Зүлфия ханым, сіздің ойыңызша отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылықтың туындауына не себеп болады?
Зүлфия Байсақова: Қазіргі таңда тұрмыстық зорлық-зомбылық еліміздегі ең өзекті мәселеге айналды. Сараптама жүргізетін болсақ, тұрмыстық зорлық-зомбылықтың туындауының бірнеше себебі бар: мәселен, материалдық жағдай, яғни тұрақты жұмыс пен табыстың жоқтығы. Баспананың болмауы. Сонымен қатар ішімдік пен нашақорлыққа салыну. Өйткені маскүнем немесе нашақор өз әрекетіне жауап бермейді.
Тұрмыстық зорлық-зомбылықтың тағы бір себебі – құмар ойын, лудомания. Басқа да себептер жеткілікті. Қазір бір үйде тұратын жақын адамдардың бір-біріне зорлық-зомбылық көрсетуі, сондай-ақ таныс пен туған-туыс арасында, бірге бизнес жүргізетін достар арасында да зорлық-зомбылық көбейіп жатыр.
Тілші: Дағдарыс орталығынан пана іздеп келетін қыз-келіншектер мен балаларға қандай көмек көрсетіледі?
Зүлфия Байсақова: Тұрмыстық-зорлық зомбылық көрген келіншектер мен балаларға көмектесудің бірнеше жолы бар. Мемлекет тарапынан да қолдау көрсетіледі. Тұрмыстық зорлық-зомбылыққа ұшыраған әрбір келіншек әлеуметтік оңалту орталығынан қажетті көмектің бәрін тегін ала алады. Тегін тұрады, бес уақыт тамақпен қамтылады.
Сонымен қатар психологиялық қолдау, заңгерлер тарапынан құжаттарын реттеу, мемлекеттен берілетін жәрдемақыны алу үшін құжат дайындау жұмыстары жүргізіледі. Орталықтағы қыз-келіншектер тігін тігуге, массаж жасауға үйрететін курстарды тегін меңгеріп, алдағы уақытта жаңа кәсіпті игеруіне мүмкіндік алады.
Орталықтың арнайы мамандары курс өткізіп, оның толыққанды мамандық алып шығуына септеседі.
Біздің орталыққа әйелдер балаларымен келеді. Қазір орталықта 47 адам бар: 19 келіншек, қалғандары – балалары.
Соңғы кезде отбасылық зорлық-зомбылықтың жиілеп кетуі алаңдатпай қоймайды. Одан зардап шегетіндердің қатары көп. Ал осындай отбасындағы балалар үшін елде оңалту орталықтары жоқ. Балалар зомбылық құрбаны саналмайды, олар тек анасымен бірге келуші ретінде саналады. Меніңше, бұл дұрыс емес. Одан бөлек, бізде «150» сенім телефоны бар. Сенім телефоны тәулік бойы қызмет көрсетеді. Тұрмыстық зорлық-зомбылыққа ұшыраған кез келген адам хабарласа алады. «Не істеу керек?», «Қайда барады?», «Қандай шешім қабылдайды?». Осы сияқты сұрақтарға жауап ала алады. Сенім телефонына хабарласу тегін.
Еліміздің кез келген аймағынан хабарласып, тегін кеңес алатын мүмкіндік бар. Өкінішке қарай, елімізде тұрмыстық зорлық-зомбылық азаймай тұр. Олай дейтінім, әрбір үшінші отбасында зорлық-зомбылықтың белгілері бар. Әрбір үшінші әйел психологиялық және дене жарақатын алады.
Тілші: Дағдарыс орталығындағы қыз-келіншектер қанша уақыт тұра алады? Отбасына қайта қосылып, олардың жағдайы реттелуін қадағалайсыздар ма?
Зүлфия Байсақова: Негізі, заң бойынша тұрмыстық зорлық-зомбылық құрбандары 6 айға дейін ғана тұра алады. Орталықтың мақсаты – олардың мәселесін тездетіп шешу. Әйелдерге барынша психологиялық қолдау көрсету және сол оқиғаны ұмытуына, қатарға қосылуына септігін тигізу. Осы уақыт аралығында қыз-келіншектердің мәселесі толығымен шешіледі. Өйткені біз әйелге жан-жақты қолдау көрсетіп, мәселесінің толық шешілуіне көмектесеміз. Әйелдің экономикалық тұрғыдан тәуелсіз болуына, жұмысқа орналасуына, қосымша кәсіпті игеруіне де жол сілтейміз.
Тілші: Бізде көбінесе отбасында зорлық-зомбылық көрсеткен адам қатаң жазаланбайды. Бір рет күш қолданған адам кейін де қол көтеруі мүмкін. Оларға қатысты заңды күшейту керек шығар?
Зүлфия Байсақова: Әрине, бұл – ең өзекті мәселе. Анасы ғана емес, әкесі де балаларына жауапкершілікті алуы керек. Бірақ тағы да қайталаймын, өкінішке қарай, отбасындағы зорлық-зомбылық бізде қылмыс деп қаралмайды. Егер оған қылмыстық іс ретінде қарасақ, агрессор заң аясында тиісті жазасын алар еді. Сондай-ақ, бала-шағасына тыныштық бермейтін агрессорға сенуге бола ма? Егер біз зорлық-зомбылыққа ұшыраған әйелдермен жұмыс істеп, олардың түсінігін өзгертіп, психологиялық қолдау көрсетсек, күш көрсетуші адамға да өзінің жауапкершілігін мойнына алуын түсіндіруіміз керек.
Қазіргі таңда бұл жағынан да жұмыстар жүргізіп жатырмыз. Жылына біздің орталық 470 адамға көмек көрсетеді. Ал сенім телефонына жылына 70 мыңнан астам қоңырау келіп түседі. Біздің үнемі қозғап жүрген мәселеміз – тұрмыстық зорлық-зомбылықты криминалдандыру. Отбасында сойқан салып, күш қолданатын азамат өз әрекетінің дұрыс еместігін білуі, өз содан үлкен сабақ алуы керек. Сонымен қатар заң аясында жауап беруі тиіс. Біз мұндай жағдайдан әйелмен бірге баланың да зардап шегетінін ұмытпауымыз керек. Өйткені бала бәрін көріп өседі. Бала жүрегінде бұл көрініс сақталып қалады. Отбасылық зорлық-зомбылық маңызын жоймайтын мәселе. Оған қарсы қоғам болып күресуіміз керек. Әлі де жан-жақты зерттеп, зерделеп, шешу жолдарын ойластыруымыз қажет.
Әңгімеңізге рахмет!
Сұхбаттасқан: Құдайсүгір Сүндет














