Ауғанстан Әмударияны бөгейтін ірі Күш-Тепа бөгетін салып жатыр. Құрылыс аяқталғаннан кейін Түркіменстан мен Өзбекстанның сумен қамтамасыз етілуі 80 пайыздан 65 пайызға дейін төмендейді.
«Sputnik Қазақстан» агенттігінің хабарлауы бойынша, бұл жөнінде Өзбекстандағы Әлемдік экономика және дипломатия университеті жанындағы дипломатиялық академия директоры Абдусамат Хайдаров пікірімен бөлісті.
Сарапшының пікірінше, Күш-Тепа бөгетінің салынуы Орталық Азия елдері үшін, ең алдымен Өзбекстан мен Түркіменстан үшін елеулі салдары болуы мүмкін.
Мамандардың бағалауы бойынша, Күш-Тепа бөгеті жылына 4-4,5 текше шақырым көлемінде су алып, Әмудария өзеніндегі судың жалпы көлемін 12-13 пайызға қысқартады.
Сарапшы «Бөгет құрылысы аяқталғаннан кейін Түркіменстан мен Өзбекстанның орта және төменгі ағысындағы сумен орташа қамтамасыз етілуі 80 пайыздан 65 пайызға дейін төмендейді» деген болжам жасады.
Абдусамат Хайдаровтың пікірі бойынша, ұзақ мерзімді перспективада су қоры сарқылуы мүмкін. Бұл өңірдегі халық санының өсуі мен ұлттық экономикалардың дамуымен бірге Орталық Азия елдері үшін елеулі сын-қатер тудыруы ықтимал.
Сарапшы бұл мәселеге қатысты Өзбекстан Ауғанстанның уақытша Үкіметімен және халықаралық қоғамдастықпен халықаралық нормалар мен аймақтың барлық елінің мүдделерін ескеру негізінде жаңа бөгет салу бойынша диалог бастау қажеттігін мәлімдегенін айтты.
Сондықтан Орталық Азия елдерінің, соның ішінде Қазақстанның зерттеу институттарын тарта отырып, бөгет құрылысының барлық аспектісін және оның Әмудария өзенінің су режиміне әсерін зерделеу бойынша бірлескен жұмыс тобын құру керектігі айтылды.
«Шығыс-Батыс» халықаралық геосаяси болжау орталығының бас сарапшысы Руслан Қазкеновтың пікірінше, бөгет құрылысының артында бірінші кезекте саяси аспект тұр. Сарапшы Күш-Тепа бөгетін салу арқылы Талибан Үкіметі халықаралық қауымдастықтың мойындауын қалайтынын айтады.
Сарапшы «Бөгет құрылысы қазірдің өзінде 600 миллион долларды құрайды, бірақ бұл тек бастамасы ғана, өйткені бұл жерге тағы бірнеше жүз миллион доллар инвестиция қажет болады. Бұдан «Олар не үшін бөгетті салып жатыр?» деген сұрақ туындайды. Мен бөгетті Орталық Азия елдерін, сайып келгенде, халықаралық қоғамдастықты оларды тану жөніндегі өңірлік және халықаралық шарттарға тарту мақсатында пайдаланғысы келеді деп ойлаймын», — дейді.
Руслан Қазкенов өңір елдері бірігіп, Ауғанстанмен диалог орнату қажет деп санайды. Себебі бөгет құрылысының салдары барлығына, соның ішінде Қазақстанға да әсер етеді. Арал теңізі де зардап шегеді.
Диалог орнату жөнінде Абдусамат Хайдаров «Ауған тарапының қаншалықты дайын екенін айту қиын, бірақ Ауғанстан да бұл мәселені шешуге мүдделі» деп санайды.
Жалпы, тәліптер басқаратын Ауғанстандағы Күш-Тепа бөгетінің салдары Орталық Азия елдеріне, әсіресе Түркіменстан мен Өзбекстанға да әсер етері анық. Онсыз да Орталық Азияда су басты мәселеге айналып отырған кезде Күш-Тепа бөгеті құрылысының аяқталуына мамандар алаңдап отыр.



















