Әзірбайжан астанасы Бакуде 24 қарашада БҰҰ-ның Орталық Азия экономикаларына арналған арнайы бағдарламасы – SPECA-ға қатысушы елдердің мемлекет және үкімет басшыларының Бірінші саммиті өтті.
Кездесуге қатысушылар Арнайы бағдарлама құрылғаннан бергі 25 жылдық тарихтағы SPECA аясындағы әріптестіктің негізгі мәселелері бойынша пікір алмасты.
SPECA-ның тараптардың экономика, сауда, транспорт пен логистика, цифрлық трансформация және инновациялар, өнеркәсіп, энергетика, су ресурстарын басқару, қоршаған ортаны қорғау, «жасыл экономикаға көшу» және тағы басқа өзара мүдделі салалардағы ынтымақтастықты ілгерілетудегі маңызды рөлі экономикалық ынтымақтастық пен тұрақты диалогтың тиімді алаңы ретінде атап өтілді.
SPECA-ға биыл Әзірбайжан төрағалық етуде. Әзірбайжан Президенті Илһам Әлиев саммитке қатысушыларға арнаған сөзінде бағдарламаға қатысушы елдер ұзақ уақыт бойы бір-бірімен көпжақты форматта тиімді ынтымақтастық жасап келе жатқанын, бірақ мұндай саммиттің алғаш рет өткізіліп отырғанын айтты.
Әлиев Орталық Азия елдерінің басшыларына Әзірбайжанның саммит өткізу бастамасына қолдау танытқандары үшін ризашылық білдіріп, қатысушы елдерді біріктіретін келесі бір факторды саяси тұрақтылық деп атады: «Біздің елдерді біріктіретін тағы бір фактор бар, ол – саяси тұрақтылық. Бұл біздің мемлекеттеріміз бен халықтарымыздың үлкен жетістігі».
Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев саммитте сөйлеген сөзінде Қазақстанның 1997 жылы БҰҰ-ның Орталық Азия экономикаларына арналған Арнайы бағдарламасын құруға бастамашы болғанын айтып, қазіргі уақытта бұл бағдарламаның өңірлік ынтымақтастықты кеңейту және жаһандық экономикалық процестерге қосылу тұрғысынан тиімді платформаға айналғанын ерекше атап айтты.
Тоқаев Арнайы бағдарламаның 25 жылдығына орай ұйымдастырылып отырғандықтан, осы кездесудің символдық мәнін зор деп атап, былтыр Қазақстанның төрағалығы аясында Бағдарламаның негізгі бағыттары жөніндегі ықпалдастықты нығайтып, оны жүзеге асыру үшін маңызды шаралар қабылданғанын мәлімдеді.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың пікірінше, аймақ бүгінде халықаралық көлік-транзит бағыттарын дамыту және әртараптандыру ісінде өте маңызды рөл атқарады. Шын мәнінде, SPECA елдері Еуропа мен Азия арасындағы құрлықаралық көпірге айналды.
Тәжікстан Мемлекет басшысы Эмомали Рахмон Тәжікстанның SPECA аясындағы ынтымақтастықты нығайтуға үлкен мән беретінін, бұл тараптар үшін тиімді екеніне тоқталды.
SPECA-ға мүше елдердің орасан зор еңбек және табиғи ресурстары, айтарлықтай энергетикалық, көліктік және коммуникациялық мүмкіндіктері бар екені баса айтылды.
ТР Мемлекет басшысы SPECA мақсатты қорының құрылуын құптады.
Қырғыз республикасының Президенті Садыр Жапаров SPECA саммитінде сөйлеген сөзінде: «Біз транзиттік бағыттарды дамытуға, сауда-экономикалық өсуге кең мүмкіндік ашатын бірегей геосаяси жағдайдамыз», — деді.
КР Президенті Жапаров Қырғыз Республикасы теңізге шыға алмайтын таулы ел ретінде Орталық Азия аймағындағы климаттың өзгеруіне өте сезімтал екенін айтты.
Қырғызстанда су-энергетикалық ресурстарды тиімді пайдалану және энергия үнемдеуді дамыту бойынша белсенді жұмыстар жүргізілуде.
Саммитте сонымен қатар Өзбекстан президенті Шавкат Мирзиеев, Грузия премьер-министрі Ираклий Гарибашвили, Мажарстан премьер-министрі Виктор Орбан, Түркіменстан Министрлер кабинеті төрағасының орынбасары Хожамурад Гелдимурадов сөз сөйледі.
SPECA-ға қатысушы елдердің мемлекет және үкімет басшылары саммитінің нәтижесінде Баку декларациясы және Орта дәлізді цифрландыру бойынша жол картасы қабылданды.
Онда транскаспийлік «Таяу Шығыс-Батыс» дәлізінің SPECA-ға қатысушы мемлекеттер мен Азия мен Еуропадағы және одан тыс жерлердегі әртүрлі аймақтар арасындағы ең тиімді және тұрақты байланыстардың бірі ретіндегі маңыздылығы қуатталды.
Айта кетейік, 2024 жылы SPECA-ға Тәжікстан төрағалық етеді.
SPECA 1998 жылы 26 наурызда SPECA-ға қатысушы мемлекеттер Әзірбайжан, Ауғанстан, Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түркіменстан және Өзбекстанға экономикалық дамуға, ынтымақтастыққа және Еуропа мен Азияның экономикасына интеграциялауға көмектесуді қамтамасыз ету үшін БҰҰ Арнайы бағдарламасы ретінде құрылды.
Биыл БҰҰ-ның Орталық Азия экономикасына арналған арнайы бағдарламасына (SPECA) 25 жыл толды.



















