Сарапшылар байламынша, Киев президенттік доданы соғыс біткенше қоя тұруды қалайды, ал Батыс елдері өткізгенін қалап отыр.
Украинада алдағы жылы ел президенті сайлануға тиіс. Ұлттық сайлау заңнамасына сәйкес, Украина Президентінің кезекті сайлауы ағымдағы президенттік мерзімнің бесінші жылында, наурыз айының соңғы жексенбісінде өтуі шарт. Яғни, 2024 жылғы 31 наурызға тағайындалуы керек.
Әйтсе де, Киев әзірге сайлау күнін ресми жарияламақ түгіл, оны өткізу не өткізбеу мәселесінде толыққанды айқындалмапты.
Сарапшылар Владимир Зеленский сайлауды болдырмай билікті ұстап тұру үшін бәрін жасайтынын жоққа шығарған жоқ.
The Washington Post Украина үшін соғыс уақытында сайлау өткізудің қауіпті екенін дәледейтін бірнеше дәйектемені келтірген.
Біріншіден, Украина Конституциясы әскери жағдай күшінде тұрғанда сайлау өткізуге тыйым салады. Бірақ Украина көшбасшысы Владимир Зеленский биылғы тамызда елдегі әскери жағдай мен мобилизацияны 2023 жылғы 15 қарашаға дейін ұзартатын заңға қол қойды. Ол осылай, 90 күнге ұзартылып отырады.
Ақырында 2024 жылғы наурыз қамтыла ма, ол жағы белгісіз. Егер Батыстың қысымымен, сайлау өткізу үшін әскери жағдайды алып тастаса, не уақытша күшін тоқтатса, онда шекаралар ашылады да, еркектердің соғысқа барғысы келмейтін бөлігі шетелге қашуы мүмкін.
Екіншіден, соғыс өрті өршіп тұрған шақта еркін әрі әділ сайлау өткізу ұйымдастырушылық, техникалық және басқа тұрғыдан мүмкін емес. Украинаның ресми тұлғалары соғыс уақытында дауыс беруді ұйымдастыру үшін орасан зор қаржы тапшылығын, құқықтық, логистикалық, өзге кедергілерді еңсеруге тура келетінін алға тартқан.
Он миллион украиналық босқын болып, шетелге кетті. Көбісінің әлі күнге паспорты да жоқ. Олар дауыс бере алмай қалуы мүмкін. Ресей өзінде украиналық сайлау учаскелерін ашуға жол бермейді.
Үшіншіден, жүздеген мың украиналық майдан даласында соғысуда. Армияға жігіт алу жалғасты. Олар үшін бастысы – дауыс беру емес, жауған оқ пен зымырандардан аман қалу.
Төртіншіден, хакерлер мен «троллдер фабрикаларының» қызметін халықаралық деңгейде өрістетіп, Американың президенттік сайлауына дейін ықпал ете алған Мәскеу Украинадағы президенттік сайлауға да араласады.
Бесіншіден, халық Ресей әскері Украинада қанды қырғын ұйымдастырып жатқанда сайлаудың өткізілуіне қарсы. Әлеуметтік зерттеу көрсеткендей, украиналықтардың 76%-ы Президент сайлауы соғыс аяқталған соң болғанын қалайды. Олар үшін сайлау – күн тәртібінде бірінші кезекте тұрған проблема емес.
Украина халқы үшін бүгінде ең бастысы – аман қалу, созылып кеткен соғыс жағдайында қалыпты өмірді қалпына келтіруге тырысу. Олар елде тек экономикалық, сот, әскери және саяси реформалар өткізілуіне мүдделі. Өйткені соғысқа дейінгі бейбіт заманда оған украиналық саясатта берік орнығып алған кремлшіл күштер барынша тосқауыл қойып келді.
Халықаралық сарапшылардың пайымдауынша, бұл іс-шараны Кремлдегілер қансыраған, қалжыраған украиналық қоғамның арасын алатайдай бүлдідіріп, бірліктен айырып, Киев билігіне қарсы көтеру үшін пайдаланары даусыз.
Қазірдің өзінде Зеленскийдің қарсыластары оның әр қадамын аяусыз сынап, соғыстың басталуына, оның басында және барысында тым көп украиналықтардың қырылып қалуына соның «бейғамдығын», армияны күшейтуге бей-жай қарағанын айыптайды.
Америкалық сарапшы Дэвид Л.Стерннің (David L.Stern) пікірінше, соғыс украиналық истэблишмент пен қоғамды саяси тайталас атаулыны қоя тұрып, тұтасуға итермеледі. Алайда кез келген демократиялық қоғамда электоралдық кезең міндетті түрде талас-тартыс көрігін қыздырады. Бұл – соғыс кезеңінде алапат сын-қатер. Ол жеңіс үшін сонша қажетті ауызбіршілікті талқандауға қауқарлы.
Украинаның бұрынғы премьер-министрі Юлия Тимошенконың пікірі де осындай. Оның айтуынша, соғыс кезінде сайлау өткізу Украинаның майданда жеңілуіне соқтырады. Себебі, биліктегілер де, қоғам да бірнеше ай бойы армияны ұмытып, саяси текетіреспен елігіп кетеді. Тимошенко бірлікті – жеңіс үшін өмірлік маңызды, тез жаңғырмайтын ресурс деп атады. Ол ресурсты рәсуалауға, жоғалтып алуға болмайды.
Ал сайлау – онсыз да қыл үстінде тұрған украиналық мемлекеттілік пен тәуелсіздікті күйретуге ықпал етуі ықтимал.



















